De neje DIESEL is daar! Nr. 55, de Winter-un-Vörjahrsdiesel.
Mit völe moje Texten. Een daarvan heet
"Schöfeln", schreven van Hilde Frauke Wichmann:
Wat wassen dat noch för Tieden. Do wassen de Sömmers noch Sömmers, mit Warmte un Hitt, wekenlang, un de Winters noch kold mit Sneei un Ies un klare Fröst. Un dorbi fallt mi ok futt dat Schöfeln in.
Ik bün wall een van de, de "mit Schöfels unner" geboren wurren, so verseten was ik dorup.
Groot worden bün ik up d’ Hoff up Saagmöhlen, de ‘n Enn buten ‘t Loog an d’ Ditz’mer Deep lagg. Un dorvan kwamm ‘t ok, dat ik al heel froh schöfeln lehrt hebb: Achter ‘n Stohl an, up Deep. Mien Papa see dann: "So, nu man to, sacht an." Un du denkst, dat geiht neet, man nah un nah kannst di uprecht hollen, un tomaal kannst mit de Dinger lopen.
Un do kreeg ik dor ‘n Heidenpläseer an, dat Tegendeel van mien Bröör, de gaar neet schöfeln much.
Intüsken wassen wi midden in ‘t Loog to wohnen komen, dor hebb ik mi swaar an wennen kunnt, man to ‘n Glück wassen dat na d’ Deep ok blot ‘n paar Tree. Up Saagmöhlen, up uns Sied, wohnde nu mien Kusien, dor gung ik faak hen. Dat is ok alltied "mien Saagmöhlen" bleven.
Ik was wall so elven, un weer was dat en strenge Winter. Elker Mörgen froog ik mien Papa: Dür ik up Deep? Lulu schöfelt dor al."- Dann see mien Vader: "Ja, dat is ok ‘n Waaghals, man laat dat man noch even. twee, dree Nachten knallern, wenn d’r dann mehr Lü up sünd, is d’ Deep ok fast. un hollt."
Man, wat ‘n Gewacht! Up Sloten of Flackjes, wor ‘s all overnanner strumpelden, dat was nix för mi. Mien Breinermoormers wachtden, wassen slepen un harren faste Bannen. (Nahderhand harr ik sogaar Hollanner Langlopers!)
Ennelk was ‘t so wied: Verlaatjers wassen d’r! Dat sprook sük gau rum: Dann was de Deep fast! Mien Papa harr sük overtüügt: Ja, dat stimmde. (En Deel Verlaatjers harren do al Halifaxen, "Schruvendampers", na mien Dünken kunnst daar aver neet so "smüdig" mit loper. as mit uns "ollerweltsken".)
Nu was d’r up Deep wat löss: Kinner un Groten, elk, de sük eets freeimaken kunn, was up Schöfels. Lüttjen, de dat lehren sullen, all Ogenblick full ok een up sien Hintersten, annern, de al ‘n bietje kunnen, wassen fix an ‘t öven, Paaren, de mitnanner over Krüüz lepen, harren watmaals de hele Bahn in. Dat sach di moi ut! Of dat en Schöfelbruud was? Wat Lü schöfelden so moi mit Hannen up Rügg, een Stück Enigheid.
En jung Mann ut Pogum, dat weet. ik noch, kunn so fix un moi swieren, mit extra lang Sneden, dat all Lü hum nakeken. Ik was vull van Bewunnern: Dat was noch maal wat!
Upmaal knackde dat so, un so ‘n besünner Klang was to hören: Dann kwamm d’r mit Sekerheid ‘n heel Rieg Schööflers an, ‘n Slang, dat was ‘n moi Ankiek. De besünner Klang was dat "Singen" van de Lempen up ‘t Ies, dat hebb ‘k vandaag noch in ‘t Ohr. Ik was smaals heel andachtig un gung moi bisied.
Dat fröste Weer hull an. Dann kwamm ‘t meesttieds so: De Verlaatjers brochen en Schöfel -un hungen hum in d’ Gaststuuv bi Mertens up. Dat heetde: Wi willen Weddschöfeln mit jo maken.
Dat nammen de Ditzmers natürelk futt an, un de Dag wurr fastsett. De Schöfel muss ja weer torüqg! Dat was dann en Stimmung as bi ‘n Volksfeest. An so ‘n Dag harren ok de Bahnfegers stramm to doon un kregen mennig Bahngroskens. Wat mi dor noch to infallt, is, dat de Lü anhollen wurren, neet all up en Drubbel to stahn, dat Ies dürs neet overlast worden! Well smaals wunnen hett? Weet ik neet mehr, man schöfeln kunnen de jung Keerls all, nettgliek, of van Ditz’m of Verlaat.
Wenn mien Schöfels neet good satten, gung ik wall na ‘n Bahnfeger hen, fragen much ik neet, hull hum aver ‘n Fievpennensstück in d’ Mööt. Dann dürs ik mi up de Bank setten un kreeg de Schöfels stramm unner. Dat dee sehr, wenn de antruck, aver dat hull!
So, un nu wieder na d’ Saagmöhlen, Hannchen, wat mien Kusien is, ofhalen. Se was ok bi Huus up Schöfels, so, as ik dat hoopt harr. "Löppst ‘n Endje mit ?“, froog ik hör. "Jaaa, wor wullt dann hen?", kwamm d’r van Hannchen. "Och, even sehn, ‘n Endje wieder."
Un dann, wenn wi achter d’ Saagmöhlen um d’ Dreih wassen un ik nett so recht in Fahrt kwamm, see Hannchen: "Ik gah neet wieder mit, ik gah nu na Huus."
Ik see ‘t al: Mien Bröör much neet schöfeln, un all de annern ut mien Klass, de ik froog: Nee, neet so wied!
So kwamm ik an mien allennige Schöfelturen hen na d’ Hammerk, wat egentlik Aaltuckereei heet, elker Dag veer Kilometer hen un veer Kilometer torügg!
Van mien Papa harr ik een Grosken mitkregen, (buten de fiev Pennens), dor dürs ik mi wat för kopen up Hammerk bi Südhoff in d’ Laden. De lagg futt an de hoog Brügg over d’ Landstraat na Verlaat un Bunn’.
He harr mi düdelk mit up Padd geven: "Unner de lüttje Brüggen musst du uppassen, wenn dat dor to puttjerg is, qah over Land, wenn di neet seker büst, gah umto! Un tegen ‘t Düüsterworden weer in Huus wesen." – "Ja, do ik!" Dat wull ik ok ja sülmst. Dann reep he mi noch na: "Verlees dien Handskes neet, de Fingerbieter geiht um!" Wall wahr, dat froor ok over Dag noch fix.
Ik was nu unnerwegens, alleen, allman wieder, de Schöfels satten fast unner un lepen, as van sülmst. Wat ‘n grootaardig Geföhl!
Tüskenin, wenn d’r nett nüms ankwamm, kunn ik dat Swajen maal proberen, so mit lang Sneden uthalen as de Groten. Dat gung al good, un ik föhlde mi heel wat. Man lang kunn ik mi dor neet mit uphollen. Ik was smaals neesgierig, un ok ‘n bietje bang, wo ‘t na de nahste Dreih utsach. Aver dat Ies was dörgahns good: Qk dor wassen kien depe Schören; kien Sneeiies un ok kien Huppels. Blot an de Kanten gaff dat Steden mit overfroren Water, aver dor muss ik ja neet langs! Moi in d’ Midden blieven!
Na ‘n good Sett kwamm de eerste Till in Sicht. Ik weet dat neet mehr genau, man ik meen, dat ik eerst maal bit heran schöfelt bün, dann kunn ik ja sehn, of dor Spören van anner Schöflers wassen, dann dürs ik dor ja ok Iangs: Smaals mit ‘n Anloop un up Huukje d’r unnerdör.
Wat benaut. was mi ‘t doch tomoot, dor was ‘t puttjerg! Unner de holten Brüggen was Schuul, dor was ‘t warmer, dor kunn de Fröst neet so hart griepen.
Man de annern wassen ja ok…
‘t gung alltied good, aver dat Geföhl, wo blied ik was, wenn ik d’r unnerlangs was, kenn ik nu noch.
Nu gung ‘t wieder, neet groot utrüsten, dorför was ‘t ok to kold.
Wat good; dat de Bannen hullen, dat was ‘t, wor ‘t up ankwamm. Mit stiev Fingers was dat ok Malöör.
Wenn dat doch maal passeerde, dat. ik na±recken muss, dann, harr mien Papa seggt: "Dann stellst di hen un haust. di ‘n paarmaal um de Ribbens to, dat warmt. Was ok so.
Unner twee Tillen noch unnerdör, do sach ik ok al in de Feernte de Brügg van Ditz’mer Hammerk.
En sünnerbaar Geföhl, in en anner Dörp, in "d’ Frömde," up Schöfels antokomen! Un dann noch an Land willen!
Gröttste Nood: Schöfels unnerweg! Kreeg ik de weer fast unner? Qf kunn ik dor mit. lopen, de Kant umhoog, un dürs man dormit in Laden?
Unner weg, reselveerde ik. Dunnerkiel, ik kunn haast neet stahn un al gaar neet lopen, man dat gaff sük na ‘n Settje.
Un nu in Laden: "Moin…"
"Moin", see Froo Südhoff, "du büst ja wall neet van hier?" – "Nee, ik bün ut Ditz’m! " – "Büst du heel alleen hier?" – "Ja, Se kennen aver mien Papa." Un so gung dat, bit se ‘t all wuss, un dann ennelk kreeg ik för mien Grosken de Amerikaner, wor ik so ‘n Gelüst up harr. Un umdat se mien Papa kennde, kreeg ik sogaar een mit Zückerlaa, un neet blot ‘n witte.
So, dat harr sük lohnt.
Aver nu muss ik ok futt up Rüggtuur Ik was dörwarmt, harr dat Backwark genoten, un nu weer up Deep, Schöfels unner: Da± gung, ik kreeg de Bannen sogaar fast!
Weer um, weet ik noch, gung ‘t ‘n heel Enn gauer: Oh, kiek, de eerste Till! Un unnerdör! Al bold de tweede, ok schiert! Dat schöfelde sük so moi: ‘t gung up Huus an! Gau kwamm ok de darde Till, unnerdör, un dann hum d’r langs hollen, de paar Dreihen, un anners allman liekut.
De Sünn gung weg, ‘t truck weer an, wurr noch koller!
Bold kwamm ok "mien Saagmöhlen" in Sicht, dat dee good. Dat was tröstelk, wenn ik dor Lücht sach. An Deeps Sied wohnde mien Vedder Hermann mit Ollen un Grootollen, de dat hele Wark hörde.
Nu noch ‘n Endje. Ditz’m kunn ‘k al sehn, ‘t was an ‘t Düüsterworden, ‘n heel besünner Lücht! Un ok ‘n besünner Geföhl: Weer in Huus! Haast as in Traan de Schöfels unnerweg, Deeps-Trappen umhoog, un stolt un blied un nu upmaal ok möi strumpelde ik na Huus, recht lopen kunn ‘k neet mehr.
In Huus: "Oh, büst d’r weer?" Ik see dann blot van: "Mien Hannen!"
Nu kwamm de Saak, de man dörhollen mutt: De iesekolle Hannen in warm Water, de dann dörkellden, bit d’r weer Geföhl in kwamm! Dat dee verflixt- sehr, man dorna wassen ‘s warm. Un nu dürs ik mit Foten in Braadovend! Dat was ‘n moi Belohnen. Dann gaff ‘t Tee, un wat smoken de braden Tuffels di lecker!
Well nu aver meent, dat ik genoog harr van Ies un Koll un Schöfeln, de meent verkehrt!
Ik see ‘t al: Schöfeln, dat was mien Ding! Un anner Dag gung ‘t weer na d’ Hammerk, veer Kilometer hen…
